Ruud Veltenaar - Spring in het diepe

Hij noemt zichzelf ‘bevliegeraar’ en zegt net als Gandhi: ‘Wees zelf de verandering die je in de wereld wilt zien’. Als het aan deze toekomstfilosoof ligt, worden we niet alleen wakker maar gaan we ook de handen uit de mouwen steken.

Ik bel aan bij Ruud Veltenaar en eerst komt zijn trouwe viervoeter tevoorschijn. Een enorme hond die luistert naar de naam Nienke. Ze volgt ons gesprek oplettend. Want het is tijd voor waakzaamheid. “We zitten in een transitie naar een volgende fase in onze beschaving. Die verandering is onvermijdelijk en onomkeer- baar op zowel ecologisch, spiritueel als sociaal- economisch gebied. Wij allen kunnen kiezen hoe we daarmee omgaan: wil jij zelf een bijdrage leveren aan de wereld waar we allen naar verlangen, of ben je slechts slachtoffer van de omstan- digheden? Ik denk dat we over drie generaties een veel betere wereld kennen dan nu. Ik ben dus heel optimistisch over de toekomst. Alleen de weg ernaartoe is voor de meeste mensen geen fijn scenario.”

Wat is het scenario?
“Een ecologische crisis die deze hele eeuw blijft aanhouden, en die zowel materieel als immaterieel enorme gevolgen gaat hebben voor onze maatschappij. Ten tweede een sociaaleco- nomische crisis waardoor de werkende middenklasse door de hoeven gaat zakken. Dat gaat als eerste in Engeland gebeu- ren, als gevolg van de Brexit. En de derde is een spirituele crisis, want steeds minder jonge mensen vinden de mogelijk- heid om bij hun eigen verwachtingen en passie te komen.

In het onderwijs en in het bedrijfsleven gaat de lat namelijk immer verder omhoog en moet men steeds beter presteren. Maar er staat een nieuwe generatie op, die niet naar een tweede huis aan de Costa Brava verlangt. Een betekenisvol leven en waarde creëren voor de samenleving wordt steeds belangrijker.”

Zo klinkt die crisis wel interessant.
“Ja, die is uitermate boeiend. Wij mensen zullen ons gedrag fundamenteel moeten veranderen. Daar zijn we bijna niet toe in staat, tenzij we een crisis ervaren die veel groter is dan we zelf zijn. Zoals longkanker, verlies van een kind of een verkeersongeluk. Pas dan zullen we transformeren. Dan kun- nen we de overgang maken van fossiele naar duurzame ener- gie en van een lineaire naar een circulaire economie.”

Waar komt de gele hesjeswoede vandaan?
“Het gele hesje is niet meer dan het symptoom van een diep- geworteld wantrouwen naar de zittende macht die onvermogend blijkt te zijn de crisis adequaat aan te pakken. Dat is de grootste crisis: ons onvermogen om de crisis op te lossen!”

En de onverschilligheid jegens vluchtelingen in kampen?
“Wij in Europa redeneren vanuit ons ‘ik’. Als we als ‘wij met z’n allen’ denken is er een oplossing. Maar Europa betaalt miljarden aan landen en aan obscure legertjes om mensen halverwege Afrika tegen te houden en ze te detineren in kampementen. Soms worden ze doodgeschoten of in Liberia voor driehonderd dollar verkocht om als slaaf tewerkgesteld te worden. Zo ontkennen we ons koloniaal verleden. Wij waren de grootste slavenhandelaars en zijn eeuwenlang op rooftocht geweest. Waar nu de problemen het grootst zijn, hebben we grondstoffen weggehaald in ruil voor kralen en spiegels. Die mensen hebben daar geen enkel economisch perspectief.
Bovendien zijn wij met onze rijkdom en welvaart op grote schaal fossiele brandstoffen gaan verbranden. Dat leidt tot een enorme temperatuurstijging rond de evenaar. Wij zijn dus dubbel de veroorzaker van de problemen van die men- sen. En we blijven maar zeggen: ‘In onze Bosatlas staat dat dit Nederland is, dus zij mogen er niet in.’ We ontkennen onze eigen verantwoordelijkheid en tonen ons onbarmhartig. Dit leidt tot een verergering van de crisis.”

“Maar deze crisis is een onderdeel van de oplossing. Want de continenten, de religies, de wereldleiders, systemen en insti- tuten hebben deze alarmtoestand nodig om te kantelen en in te zien dat we allemaal in hetzelfde bootje zitten. Daarom ben ik optimistisch. Ik hoop bijna dat Trump een tweede termijn krijgt, want ook hij is onderdeel van de crisis die zich dan verder zal opstapelen, waardoor de oplossing dichterbij komt. Het komt allemaal goed. Mijn kinderen en kleinkin- deren zullen minder welvaart hebben, maar je ziet ze al een kanteling maken naar welbevinden. En als je je meer focust op welzijn en je meer bekommert om mensen - dus vanuit je sociale en emotionele intelligentie gaat handelen - dan wordt die hang naar materie ook minder groot.”

Lees verder in De Verwondering